10–12 QAVATLI TEMIRBETON KARKAS BINODA PASSIV SEYSMAHIMOYA USULLARINING SAMARADORLIGINI TAQQOSLASH

Abstract

Ushbu tadqiqotda 10–12 qavatli temirbeton karkas binolarda passiv seysmahimoya usullarining samaradorligini baholash dolzarb masala sifatida yoritildi, chunki bunday binolar zilzila ta’sirida qavatlararo deformatsiya, yuqori qavat siljishi hamda poydevor sathidagi kuchlanishlarning ortishi tufayli konstruktiv xavfsizlik va ekspluatatsion barqarorlikka bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqotning maqsadi bitta tipik ko‘p qavatli bino misolida bazaviy (himoyasiz) holat bilan taqqoslaganda bazaviy izolyatsiya, viskoz dempfer (VD/VFD) va (ixtiyoriy) tuned mass damper (TMD) yechimlarining seysmik javob ko‘rsatkichlariga ta’sirini qiyosiy tahlil qilishdan iborat bo‘ldi. Metodologiya doirasida bir xil bino modeli tanlanib, barcha variantlar uchun bir xil seysmik ta’sir sharoitida hisoblar bajarildi; seysmik ta’sirni baholashda modal (spektr) tahlil asosiy usul sifatida qabul qilinib, natijalarni tekshirish maqsadida tanlangan bitta seysmik yozuv bo‘yicha qisqartirilgan vaqt bo‘yicha hisob (time-history) ham qo‘llandi. Bazaviy izolyatsiya varianti uchun grunt–inshoot o‘zaro ta’siri (SSI) ta’siri soddalashtirilgan tuzatmalar orqali hisobga olinib, bu yondashuv izolyatsiyalangan tizimni spektr va dinamik tahlillarda tezkor solishtirish imkonini berdi. Har bir variant bo‘yicha bir xil chiqish ko‘rsatkichlari hisoblandi: qavatlararo drift (drift ratio), tom qavat maksimal siljishi hamda bazaviy kesuvchi kuch; passiv qurilmalar parametrlari amaliy qo‘llaniladigan diapazonlardan tanlanib, solishtirish “bir xil bino — turli himoya” tamoyili asosida olib borildi. Natijalar bazaviy izolyatsiya kuchlar va driftni sezilarli kamaytirishini, viskoz dempferlar esa energiya so‘ndirish hisobiga drift va siljishni barqaror pasaytirishini, TMD esa asosan yuqori qavat siljishini cheklashda qo‘shimcha yechim sifatida foydali bo‘lishini ko‘rsatdi.