QRIM-KONGO GEMORRAGIK ISITMASINING DUNYODAGI EPIDEMIOLOGIYASI VA O‘ZBEKISTONDA UCHRASH DARAJASI
Abstract
Ushbu ilmiy sharh Qrim-Kongo gemorragik isitmasi (QKGI) ning global epidemiologik xususiyatlarini va ushbu kasallikning O‘zbekiston Respublikasi hududida tarqalish darajasini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Qrim-Kongo gemorragik isitmasi gemorragik isitmalar guruhiga mansub, o‘tkir kechadigan, yuqori patogenlikka ega bo‘lgan zoonoz kasallik hisoblanadi. Ushbu kasallik Afrika, Osiyo va Yevropa qit'alarining keng hududlarida endemik holatda tarqalgan bo‘lib, aholi salomatligiga jiddiy tahdid solmoqda. Kasallikning qo‘zg‘atuvchisi Nairoviridae oilasiga mansub virus bo‘lib, uning asosiy tashuvchilari Hyalomma jinsiga mansub kanalar hisoblanadi. Ushbu kanalar turli xil uy hayvonlari, ayniqsa qoramol, qo‘y va echkilarda parazitlik qiladi. Virusning odamga yuqishining asosiy yo‘li kasallangan kananing chaqishi hisoblanadi, shuningdek, kasallangan hayvonlarning qoni yoki to‘qimalari bilan bevosita aloqa qilish natijasida ham infeksiyalanish holatlari kuzatiladi. Qrim-Kongo gemorragik isitmasining klinik kechishi juda og‘ir bo‘lib, o‘lim darajasi turli xil epidemiologik tadqiqotlar ma'lumotlariga ko‘ra 10 foizdan 40 foizgacha yetishi mumkin. So‘nggi o‘n yillik davomida ushbu infeksiyaning geografik tarqalish hududi sezilarli darajada kengaygan. Global iqlim o‘zgarishlari, ayniqsa haroratning ko‘tarilishi va qurg‘oqchilik davrlarining uzayishi, kana tashuvchilarning yashash arealining o‘zgarishiga olib kelmoqda. Bu esa ilgari Qrim-Kongo gemorragik isitmasi uchun endemik bo‘lmagan hududlarda yangi kasallanish holatlarining qayd etilishiga sabab bo‘lmoqda. Markaziy Osiyo mintaqasi, jumladan O‘zbekiston Respublikasi ham Qrim-Kongo gemorragik isitmasi uchun endemik hududlar qatoriga kiradi. So‘nggi yillarda olib borilgan serologik va epidemiologik tadqiqotlar mamlakatimiz hududida virusning aylanishini tasdiqlagan. Ushbu maqolada Qrim-Kongo gemorragik isitmasining dunyo bo‘yicha tarqalish tendensiyalari, kasallanish va o‘lim ko‘rsatkichlarining o‘zgarish dinamikasi, xavf omillari, shuningdek O‘zbekistonda ushbu infeksiyaning hozirgi kundagi epidemiologik holati batafsil yoritilgan. Tadqiqot natijalari respublikamizda Qrim-Kongo gemorragik isitmasi bo‘yicha epidemiologik nazoratni kuchaytirish va profilaktika choralarini takomillashtirish zarurligini ko‘rsatmoqda.
References
1. Islamovna, Shayhova Guli, et al. "Characteristics of social and living conditions, the incidence of patients with CRF." European science review 3-4 (2016): 142-144.
2. Отажонов, И. О. "Заболеваемость студентов по материалам углубленного медосмотра студентов, обучающихся в высших учебных заведениях." Тошкент тиббиёт академияси Ахборотномаси. Тошкент,(2) 122126 (2011).
3. Akhmedova, D., and M. Mahmudova. "Features of structural and functional changes of the heart in patients with coronary heart disease and diabetes mellitus." Atherosclerosis 379 (2023): S141.
4. Ахмедова, Д., and М. Абидова. "Патология почек при орфанных заболеваниях у детей." Педиатрия 1.1 (2023): 363-365.
5. Хамракулова, Мукаддасхон Аскаровна, Динора Маккамбаевна Хаширбаева, and Дилафруз Баходировна Ахмедова. "Профессиональные болезни, вызываемые воздействием промышленной пыли (пневмокониозы)." Авиценна 1.9 (2016): 35-37.
6. Tilyabov, M., G. Khaydarov, and F. Saitkulov. "Chromatography-Mass spectrometry and its Analytical capabilities." Development and innovations in science 2.1 (2023): 118-121.
7. Миршарапов, У. М., et al. "Морфофункциональные изменения стенок сердце при воздействии пестицидов." Морфология 153.3 (2018): 183-184.
8. Тилябов, И. А., and Р. Д. Усманов. "МОРФОЛОГИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ПОЧЕК У ПОТОМСТВА ОТ МАТЕРЕЙ БОЛЬНЫХ САХАРНЫМ ДИАБЕТОМ." The 15 th International scientific and practical conference “Modern science: innovations and prospects”(November 13-15, 2022) SSPG Publish, Stockholm, Sweden. 2022. 573 p.. 2022.
9. Тилябов, И. А. "Усманов РД ПОСТНАТАЛЬНОЕ СТАНОВЛЕНИЕ ПЕЧЕНИ ПОТОМСТВА, РОЖДЕННЫЕ ОТ МАТЕРЕЙ С ХРОНИЧЕСКИМ ТОКСИЧЕСКИМ ГЕПАТИТОМ." The 2 nd International scientific and practical conference “Progressive research in the modern world”(November 2-4, 2022) BoScience Publisher, Boston, USA. Vol. 666. 2022.
