POST-KVANT KRIPTOGRAFIYA ALGORITMLARINING AXBOROT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDAGI SAMARADORLIGINI TAHLIL QILISH
Abstract
Yetarlicha quvvatli kvant kompyuteri RSA, Diffi–Xellman va elliptik egri chiziqlarga asoslangan hozirgi ochiq kalitli kriptografiyani buza oladi. Maqolada NIST 2024–2025 yillarda tasdiqlagan post-kvant algoritmlari (ML-KEM, ML-DSA, SLH-DSA, FN-DSA va HQC) axborot xavfsizligini ta’minlash nuqtayi nazaridan baholanadi. Samaradorlik uchta mezon bo‘yicha tahlil qilinadi: kvant hujumiga qarshi mustahkamlik, kalit va imzo o‘lchamlari hamda amalda joriy etilganlik darajasi. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, kalit almashinuvi uchun ML-KEM allaqachon real trafikda keng qo‘llanilmoqda, imzolar uchun esa o‘lcham va sertifikatlar muammosi saqlanib qolmoqda. Maqola oxirida o‘tish strategiyasi (inventarizatsiya, gibrid sxemalar, kripto-chaqqonlik) bo‘yicha tavsiyalar beriladi.
References
1. Shor, P. W. (1997). Polynomial-Time Algorithms for Prime Factorization and Discrete Logarithms on a Quantum Computer. SIAM Journal on Computing, 26(5), 1484–1509.
2. CISA, NSA, NIST. (2023). Quantum-Readiness: Migration to Post-Quantum Cryptography (qo‘shma axborot varaqasi, 2023 yil avgust; PostQuantum.com sharhi orqali). https://postquantum.com/quantum-policy/cisa-quantum-readiness/
3. Grover, L. K. (1996). A Fast Quantum Mechanical Algorithm for Database Search. Proc. ACM STOC, 212–219.
4. NSA. (2022). Commercial National Security Algorithm Suite 2.0 – Cybersecurity Advisory FAQ. https://media.defense.gov/2022/Sep/07/2003071836/-1/-1/0/CSI_CNSA_2.0_FAQ_.PDF
5. Gidney, C., & Ekerå, M. (2021). How to factor 2048 bit RSA integers in 8 hours using 20 million noisy qubits. Quantum, 5, 433.
6. Gidney, C. (2025). How to factor 2048 bit RSA integers with less than a million noisy qubits. arXiv:2505.15917. https://arxiv.org/abs/2505.15917
7. NIST. (2024, 13 avgust). NIST Releases First 3 Finalized Post-Quantum Encryption Standards. https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards
8. NIST. (2024). FIPS 203: Module-Lattice-Based Key-Encapsulation Mechanism Standard. https://csrc.nist.gov/pubs/fips/203/final
9. Regev, O. (2009). On Lattices, Learning with Errors, Random Linear Codes, and Cryptography. Journal of the ACM, 56(6), 34.
10. NIST. (2025, 11 mart). NIST Selects HQC as Fifth Algorithm for Post-Quantum Encryption. https://www.nist.gov/news-events/news/2025/03/nist-selects-hqc-fifth-algorithm-post-quantum-encryption
11. Encryption Consulting. FN-DSA (FIPS 206): holati va Falcon amalga oshirish muammolari (sharh). https://www.encryptionconsulting.com/education-center/fn-dsa-fips-206/
12. Castryck, W., & Decru, T. (2023). An Efficient Key Recovery Attack on SIDH. EUROCRYPT 2023 (Cryptomathic sharhi, 2022 yil avgust orqali). https://www.cryptomathic.com/blog/nist-post-quantum-cryptography-standardization-sike-bites-the-dust
13. Beullens, W. (2022). Breaking Rainbow Takes a Weekend on a Laptop. CRYPTO 2022; IACR ePrint 2022/214.
14. NIST. (2024). FIPS 204: Module-Lattice-Based Digital Signature Standard. https://csrc.nist.gov/pubs/fips/204/final
15. NIST. (2024). FIPS 205: Stateless Hash-Based Digital Signature Standard. https://csrc.nist.gov/pubs/fips/205/final
16. Cloudflare. (2025, 28 oktabr). Post-quantum cryptography bo‘yicha 2025 yil sharhi (blog yozuvi). https://blog.cloudflare.com/pq-2025/
17. O‘zbekiston Respublikasining "Kiberxavfsizlik to‘g‘risida"gi Qonuni, ZRU-764, 15.04.2022. https://lex.uz/uz/docs/-5960604




















