NUTQ QOBILIYATLARINI RIVOJLANTIRISHGA TA’SIR ETUVCHI ANTROPOLOGIK OMILLAR
Abstract
Ushbu maqolada nutq qobiliyatlarini rivojlantirishga ta’sir etuvchi antropologik omillar kompleks tahlil qilinadi. Pedagogik antropologiya doirasida biologik–nevropsixologik, psixolingvistik, ijtimoiy-madaniy va didaktik qatlamlarning o‘zaro ta’siri nazariy asoslanadi hamda bu omillar nutqiy ravonlik, aniqlik va pragmatik moslashuvga qanday ta’sir ko‘rsatishi yoritiladi. Metodlar bo‘limida klassik (Ushinskiy) va zamonaviy (Vygotskiy, Bronfenbrenner, Bernstein, Tomasello, Bruner) nazariyalar hamda lingvodidaktik yondashuvlar (dialogik o‘qitish, translanguaging, multimodal o‘rganish) taqqosiy tahlil qilinadi. Natijalar bo‘limida turli ta’lim muhitlarida (boshlang‘ich, o‘rta, oliy bosqich) qo‘llangan metodik paketlar bo‘yicha kuzatish va amaliy tajriba misollari keltiriladi: prosodika va diksiya mashqlari, diskursiv faoliyat (hikoya, bahs, loyiha), leksik-semantik kengaytirish, raqamli vositalar yordamida o‘z-o‘zini baholash. Muhokamada antropologik qatlamlararo integratsiyaning afzalliklari, til ekologiyasi va ta’lim xronotopi, shuningdek, etik masalalar muhokama etiladi. Xulosada nutq qobiliyatini rivojlantirishning ko‘p qatlamli modeli taklif qilinib, amaliyotga joriy etish bo‘yicha tavsiyalar beriladi.References
1. Ушинский К. Д. Педагогическая антропология. — М.: Гардарики, 2005.
2. Шмидт К. Практическая антропология: избранные тексты. — М.: [б. и.], [б. г.].
3. Выготский Л. С. Мышление и речь. — М.: Лабиринт, 1999.
4. Bronfenbrenner U. The Ecology of Human Development. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 1979.
5. Bernstein B. Class, Codes and Control. — London: Routledge, 1971.
6. Bruner J. Acts of Meaning. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 1990.
7. Tomasello M. Origins of Human Communication. — Cambridge, MA: MIT Press, 2008.
8. Chomsky N. Aspects of the Theory of Syntax. — Cambridge, MA: MIT Press, 1965.
9. Бим-Бад Б. М. Педагогическая антропология: курс лекций. — М.: УРАО, 2002.
10. Туленов Ж. Ҳаёт фалсафаси. — Т.: Ўзбекистон, 1993.
11. Swain M. The Output Hypothesis: Its History and Evaluation // TESL-EJ. — 2005.
12. Krashen S. Principles and Practice in Second Language Acquisition. — Oxford: Pergamon, 1982.
13. Halliday M. A. K. Spoken and Written Language. — Oxford: OUP, 1989.
14. Hymes D. On Communicative Competence // Sociolinguistics. — 1972.
15. Cummins J. Language, Power and Pedagogy. — Clevedon: Multilingual Matters, 2000.
16. Mercer N. Words and Minds: How We Use Language to Think Together. — London: Routledge, 2000.
17. Nassaji H., Fotos S. Teaching Grammar in Second Language Classrooms. — New York: Routledge, 2011.
18. Nation I. S. P. Learning Vocabulary in Another Language. — Cambridge: CUP, 2001.
19. Harmer J. The Practice of English Language Teaching. — Harlow: Pearson, 2007.
20. Ochildiyev A. Pedagogik antropologiya asoslari. — Toshkent: Fan, 2018.
