SIMPTOMATIK ARTERIAL GIPERTENZIYALAR: KLINIKASI VA DIAGNOSTIKASI
Abstract
Simptomatik arterial gipertenziyalar (ikkilamchi arterial gipertenziyalar) arterial qon bosimining ko‘tarilishi bilan kechuvchi va turli organ hamda tizimlarning birlamchi patologiyasi natijasida yuzaga keladigan klinik sindromlar guruhini tashkil etadi. Ular barcha arterial gipertenziya holatlarining 5–15 % ini tashkil etib, yosh bemorlarda, rezistent gipertenziyada hamda to‘satdan rivojlangan arterial gipertenziyada ko‘proq uchraydi. Simptomatik arterial gipertenziyalarni o‘z vaqtida aniqlash kasallikning etiologik omillarini bartaraf etish, maqsadli a’zolar shikastlanishining oldini olish va bemorlar prognozini yaxshilash imkonini beradi. Mazkur maqolada simptomatik arterial gipertenziyalarning asosiy klinik ko‘rinishlari, etiologik omillari hamda zamonaviy diagnostik yondashuvlar tahlil qilingan. Buyrak, endokrin, gemodinamik va boshqa sabablar bilan bog‘liq ikkilamchi gipertenziyalarning diagnostik mezonlari yoritilib, ularni birlamchi arterial gipertenziyadan farqlashning ahamiyati ko‘rsatib berilgan.
References
1. Jeymson J.L., Fauchi A.S., Kasper D.L. va hammualliflar. Garrisonning ichki kasalliklar tamoyillari. 21-nashr. Nyu-York: McGraw-Hill Education; 2022.
2. Uilyams B., Mancia G., Spiering W. va hammualliflar. Arterial gipertenziyani boshqarish bo‘yicha 2023-yilgi Yevropa gipertenziya jamiyati (ESH) tavsiyalari. Arterial gipertenziya jurnali. 2023;41(12):1874–2071.
3. Keri R.M., Kalxun D.A., Bakris G.L. va hammualliflar. Rezistent arterial gipertenziya: aniqlash, baholash va boshqarish tamoyillari. Hypertension. 2018;72(5)–e90.
4. Taler S.J. Ikkilamchi arterial gipertenziya: birlamchi tibbiy yordam shifokorlari uchun aniqlash va davolash yondashuvlari. Mayo Clinic Proceedings. 2020;95(1):127–141.
5. Kaplan N.M., Viktor R.G. Kaplanning klinik gipertenziyasi. 12-nashr. Filadelfiya: Wolters Kluwer; 2022. Simptomatik va essensial arterial gipertenziyalarning diagnostikasi hamda davolashiga bag‘ishlangan fundamental qo‘llanma.
6. Rimoldi S.F., Sherrer U., Messerli F.H. Ikkilamchi arterial gipertenziya: qachon, kimni va qanday skrining qilish kerak? Yevropa yurak jurnali. 2014;35(19):1245–1254.
7. Oparil S., Acelajado M.C., Bakris G.L. va hammualliflar. Arterial gipertenziya: etiologiyasi, patogenezi va zamonaviy qarashlar. Nature Reviews Disease Primers. 2018;4:18014.
8. Fander J.W., Keri R.M., Mantero F. va hammualliflar. Birlamchi giperaldosteronizmni tashxislash va davolash bo‘yicha klinik amaliyot tavsiyalari. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 2016;101(5):1889–1916.
9. Lenders J.W.M., Duh Q.Y., Eisenhofer G. va hammualliflar. Feoxromotsitoma va paragangliomalarni tashxislash hamda davolash bo‘yicha Endokrinologlar jamiyati klinik tavsiyalari. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 2014;99(6):1915–1942.
10. Taunsend R.R., Koen D.L. Ikkilamchi arterial gipertenziya: klinik ko‘rinishlari va diagnostik yondashuvlar. Shimoliy Amerika tibbiyot klinikalari. 2022;106(2):253–269.
